close
تبلیغات در اینترنت
مرور مسیر شگفت انگیز یک اصغر فرهادیِ همیشه در اوج

مرور مسیر شگفت انگیز یک اصغر فرهادیِ همیشه در اوج

تازه ترین انتشار یافته ها
پیغام مدیر
از این که سایت ما را به عنوان سایت مورد نیاز خود انتخاب کرده اید متشکریم.

مرور مسیر شگفت انگیز یک اصغر فرهادیِ همیشه در اوج

 مرور مسیر شگفت انگیز یک اصغر فرهادیِ همیشه در اوج

0 results
(0.83 seconds) 
5 days ago - مرور مسیر شگفت انگیز یک «اصغر فرهادیِ» همیشه در اوج. او نخستین فیلمساز ایرانی برنده اسكار و تنها كارگردانی است كه تماشاگر حاضر است در ...

مرور مسیر شگفت انگیز یک «اصغر فرهادیِ» همیشه در اوج | دمادم

damadam.ir › اخباربرترین‌هافرهنگی و هنری
او نخستین فیلمساز ایرانی برنده اسكار و تنها كارگردانی است كه تماشاگر حاضر است در ساعت شش‌ونیم صبح برای دیدن فیلم تازه‌اش بلیت بخرد؛ اتفاقی بی‌سابقه ...

مرور مسیر شگفت انگیز یک اصغر فرهادیِ همیشه در اوج - تدبیر و امید ...

khabarfarsi.com/u/32207356 - Translate this page
مرور مسیر شگفت انگیز یک اصغر فرهادیِ همیشه در اوج. او نخستین فیلمساز ایرانی برنده اسکار و تنها کارگردانی است که تماشاگر حاضر است در ساعت شش ونیم صبح ...

مرور مسیر شگفت انگیز یک اصغر فرهادیِ همیشه در اوج - بیتوته | خبر ...

khabarfarsi.com/u/32154626 - Translate this page
5 days ago - مرور مسیر شگفت انگیز یک اصغر فرهادیِ همیشه در اوج. او نخستین فیلمساز ایرانی برنده اسکار و تنها کارگردانی است که تماشاگر حاضر است در ...
5 days ago - مرور مسیر شگفت انگیز یک «اصغر فرهادیِ» همیشه در اوج. بهترین فیلمساز سینمای ایران در همه این سال ها حالا در اوج موفقیت و مقبولیت، ثمره سال ها ...

مرور مسیر شگفت انگیز یک «اصغر فرهادیِ» همیشه در اوج - جویا

jooya.net/.../مرور-مسیر-شگفت-انگیز-یک-اصغر-فرهادیِ-همیشه-د...
او نخستین فیلمساز ایرانی برنده اسكار و تنها كارگردانی است كه تماشاگر حاضر است در ساعت شش‌ونیم صبح برای دیدن فیلم تازه‌اش بلیت بخرد؛ اتفاقی بی‌سابقه در ...
سایت گرد - موتور جستجوگر خبر - اخبار لحظه به لحظه از معتبرترین خبرگزاری های کشور.
Jan 18, 2017 - مرور مسیر شگفت انگیز یک «اصغر فرهادیِ» همیشه در اوج. 10:34 1395/11/6 ... بیانیه انجمن بازیگران سینمای ایران در پی اظهارات یک عضو شورای شهر.

Afsoongar - Mohammad Seyf| TurboMUSIC.IR | بروزترین مرجع ...

www.turbomusic.ir/music.php?song=Mohammad-Seyf-Afsoongar

او نخستین فیلمساز ایرانی برنده اسکار و تنها کارگردانی است که تماشاگر حاضر است در ساعت شش ونیم صبح برای دیدن فیلم تازه اش بلیت بخرد

اتفاقی بی سابقه در سراسر دنیا که حتی اگر نکات فرامتنی را در رخ دادنش موثر بدانیم بازهم نمی توانیم استثنایی بودن این رخداد را انکار کنیم

وب سایت همشهری شش و هفت - سعید مروتی: بهترین فیلمساز سینمای ایران در همه این سال ها حالا در اوج موفقیت و مقبولیت، ثمره سال ها تلاش و کوشش و قریحه و استعداد نابش را می بیند. او نخستین فیلمساز ایرانی برنده اسکار و تنها کارگردانی است که تماشاگر حاضر است در ساعت شش ونیم صبح برای دیدن فیلم تازه اش بلیت بخرد؛ اتفاقی بی سابقه در سراسر دنیا که حتی اگر نکات فرامتنی را در رخ دادنش موثر بدانیم بازهم نمی توانیم استثنایی بودن این رخداد را انکار کنیم.

 

این جایگاه فیلمسازی است که از دل یک شهرستان کوچک (شهر سده در استان اصفهان) آمده و گام به گام در مسیر پیشرفت قرار گرفته؛ فیلمسازی که برخلاف عده ای هرگز از رانت برخوردار نبوده، به واسطه موقعیت ویژه و حمایت هایی که بی دریغ از برخی صورت گرفته، با بودجه های کلان دولتی مشق کارگردانی نکرده است. به همین دلیل هرآنچه فرهادی به دست آورده حاصل تلاش خودش است نه محصول حمایت های فلان نهاد یا فلان مرکز فیلمسازی.

 

تنهایی یک دونده استقامت

 

کافی است مسیر جهانی شدنش را درنظر بگیریم که چطور متفاوت از راه آشنای فیلمسازان موسوم به جشنواره ای است و اساسا پیشنهاد تازه ای از سینمای ایران به محافل بین المللی ارائه می دهد؛ پیشنهاد تماشای فیلم هایی از ایران که جای تکیه بر موقعیت های اگزوتیک و ارائه تصویری عجیب و غریب و شگفت انگیز، همپا و در مواردی بهتر از غربی ها درام پردازی می کند و جای بیابان و کوه (که لوکیشن های تکرار شونده سینمای جشنواره ای ایران بودند) تصویر شهری مدرن را به نمایش می گذارد. حالا هر فیلم تازه فرهادی یک اتفاق مهم سینمایی است.

 

می توان گفت، از «شهر زیبا» به این سو، فرهادی فیلمساز مهمی قلمداد شده و این اهمیت به مرور زمان افزایش یافته، نه کاهش. در همین چند روزی که «فروشنده» روی پرده آمده انبوهی اظهارنظر و واکنش موافق و مخالف، رسانه ای شده و در مواردی به نظر می رسد مثل «جدایی» این بار هم در داخل یک دو قطبی غیرسینمایی شکل گرفته است؛ دوقطبی؛ که براساس آن عده ای قبل از دیدن فیلم تصمیم به مخالفت با آن گرفته بودند و برخی از همان ابتدا در قامت هوادار پرشور فرهادی ظاهر شدند.

 

در این میانه البته گاهی هم حرف حساب زده شده و ظاهرا برای مشاهده هایی جدی تر باید کمی بیشتر صبر کنیم. در اینجا می کوشیم با توضیح بستری که فرهادی در آن رشد کرده و جهان آثارش را شکل داده، هم به سلایق و علایق شخصی او بپردازیم و هم ویژگی هایی که نتیجه اش شده دنیایی که فیلمساز در 7فیلم بلند برای مان ترسیم کرده است.

 

یک نوجوان عشق سینما

 

اولین تجربه فیلم دیدن فرهادی که متولد ابتدای دهه 50است، به سال های قبل از پیروزی انقلاب بازمی گردد. در واقع 5-4سالگی او تصویر دقیق و روشنی هم از آنچه به همراه بزرگترهایش در سینما همایون اصفهان دیده به خاطر نمی آورد. هرچند همین تجربه ها جرقه عشق به سینما را دردل فرهادی کودک شعله ور می کند.

 

ابتدای دهه 60مصادف است با ورود پدیده ویدئو و فرهادی این بخت را می یابد که در منزل به تماشای فیلم ها بنشیند؛ فیلم هایی که همه جور چیزی میان شان یافت می شد ولی این طور که خودش می گوید بین شان آثار قابل اعتنایی هم بود؛ آثاری چون «رضا موتوری» و «گوزن ها» که فرهادی متوجه تفاوتشان با دیگر فیلم های ایرانی می شد. در اواخر دوران ابتدایی او نخستین نمایشنامه اش را برای اجرا در مدرسه می نویسد؛ نمایشنامه ای که البته هرگز اجرا نشد، ولی گرایش و علاقه به هنر را در دل یک دانش آموز پنجم دبستان زنده نگه داشت.

 

ورود به دوران راهنمایی آشنایی اش با انجمن سینمای جوان اصفهان را رقم زد؛ دورانی که فرهادی نوجوان به مطالعه کتاب های محدودی که در زمینه آموزش فیلمسازی و فیلمنامه نویسی منتشر شده بود پرداخت. در این میان او چند فیلمنامه چاپ شده هم خواند و با این پشتوانه، فیلمنامه ای کوتاه نوشت و به انجمن سینمای جوان ارائه داد. فیلمنامه ای با نام «رادیو» درباره دو نوجوانی که در مسیر مدرسه رادیویی را پیدا می کنند و قرار می گذارند هر شب یکی شان آن را به خانه ببرد.

 

دنبال کردن برنامه های شبانه که هر شب قسمت شب قبلش پخش می شود کار دو نوجوان را به دعوا کشانده و عاقبت هم رادیو از بین می رود. فیلمنامه فرهادی مورد توجه مسئول سینمای جوان اصفهان واقع می شود و یک دوربین سوپرهشت و سه حلقه فیلم در اختیار نوجوانی که مستعد به نظر می رسد قرار می گیرد.

 

تنهایی یک دونده استقامت

 

سال های بیم و امید

 

فیلم کوتاه «رادیو» در سال 64یعنی 13سالگی فرهادی ساخته می شود؛ سالی که او امکان می یابد سرصحنه یک فیلم سینمایی که در اطراف اصفهان فیلمبرداری می شد حاضر شود و به اعضای گروه فنی اش بپیوندد. «تفنگ شکسته» به کارگردانی مهدی معدنیان با بازی عنایت بخشی در نقش اصلی یکی از فیلم های دهقانی بود که آن سال ها نمونه اش زیاد ساخته می شد.

 

نام اصغر فرهادی در تیتراژ این فیلم به عنوان یکی از اعضای گروه فنی ثبت شده است. «تفنگ شکسته» فیلم خوبی از کار درنیامد ولی تجربه حضور در سرصحنه فیلمبرداری برای یک نوجوان علاقه مند به سینما می توانست راهگشا باشد؛ دورانی که فرهادی هرسال یک فیلم کوتاه در انجمن سینمای جوان اصفهان می ساخت و این طور که خودش گفته فیلم به فیلم هم سراغ کارهایی می رفت که تولید سنگین تری را می طلبید.

 

به این ترتیب «جان علی»، «دنیای دیوارها»، «ماجرای آقای فیلمساز یک» و «ماجرای آقای فیلمساز دو» توسط فرهادی جلوی دوربین رفتند؛ دورانی که او وارد دبیرستان شده و تصمیم گرفته بود فیلمی 16میلی متری بسازد؛ فیلمی سیاه و سفید و مستند با عنوان «چشم ها» درباره کارگرانی که در کارگاه های ذوب شیشه کار می کنند.

 

فرهادی این فیلم را به سختی و با سرمایه خودش و دوستانش ساخت، ولی وقتی نگاتیو ها برای ظهور به تهران فرستاده شد، داستان شکل دیگری به خود گرفت. بارها رفت وآمد فرهادی از اصفهان به تهران در نهایت به این پاسخ منجر شد که نگاتیو ها گم شده است؛ موضوعی که باعث سرخوردگی فرهادی و فاصله گرفتنش از فیلمسازی در آن مقطع شد.

 

فرهادی دو سال پایانی دبیرستان دیگر فیلم نمی سازد، ولی فیلمنامه ای می نویسد و نسخه ای از آن را به مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی ارائه می کند؛ فیلمنامه ای بلند درباره یک آپاراتچی سینما و پسرش که مرکز گسترش با ساختش موافقت نمی کند. احتمالا به این دلیل که فرهادی کم سن و سال بوده و مدیران مرکز گسترش تصور نمی کردند بتواند فیلمی بلند بسازد. این دورانی است که فرهادی تقریبا از یافته شدن نگاتیو های فیلم چشم ها تقریبا ناامید شده است.

 

تنهایی یک دونده استقامت

 

از کنکور پزشکی تا ورود به دانشگاه هنر

 

دانش آموز درسخوان و با استعداد رشته تجربی در سال های پایانی دبیرستان ترجیح می دهد جای فیلمسازی درس بخواند و خودش را برای کنکور آماده کند. این مقطعی است که فرهادی متاثر از ماجرای گم شدن نگاتیوها به این موضوع فکر می کند که مثل بقیه دنبال یک زندگی معمول و متعارف برود نه حرفه ای که ثباتی در آن وجود ندارد.

 

در دهه60 والدین و معلمان برای دانش آموزان رشته تجربی، قله موفقیت را قبولی در رشته پزشکی می دانستند؛ توقعی که خانواده فرهادی هم از او داشتند. با رتبه 2000در کنکور، فرهادی تنها رشته پزشکی را برای ادامه تحصیل انتخاب می کند و پس از پذیرفته نشدن، دوباره عشق به سینما سراغش می آید. او حالا برای کنکور هنر درس می خواند و سال بعد با رتبه 8 قبول می شود.

 

فاصله انتخاب رشته پزشکی تا رسیدن به این نتیجه که کنکور هنر بدهد، با گذشت زمان و اینطور که بعدها خود فرهادی گفت با دیدن دو فیلم خوب طی شد؛ دورانی که دوباره شروع به فیلم دیدن می کند و همه نوع فیلمی هم می بیند. طبیعی است که انتخابش هم رشته سینما باشد و فرهادی با این امید وارد دانشگاه می شود. هر چند در مرحله مصاحبه، استادان تصمیم گیرنده تشخیص دادند که او بیشتر به درد تحصیل در رشته تئاتر می خورد تا سینما.

 

به این ترتیب فرهادی در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران به تحصیل در رشته ادبیات نمایشی می پردازد، آن هم در شرایطی که در آن زمان علاقه ای به تئاتر نداشت و حتی این موضوع باعث شد در اواخر ترم اول تصمیم به ترک تحصیل بگیرد؛ تصمیمی که با دیدن چند تئاتر خوب تغییر می کند. حضور در فضای دانشکده باعث می شود او نمایشنامه های زیادی را مطالعه کند و به مرور به تئاتر علاقه مند شود.

 

آشنایی با درام و آثار نمایشنامه نویسان مطرح خارجی، آموزه هایی را برای فرهادی به همراه دارد که در نوشتن به کارش می آید. در همین دوران دانشجویی است که فرهادی به کارگردانی چند تئاتر می پردازد، ازجمله نمایش «ماشین نشین ها» که در تالار مولوی اجرا و با استقبال مواجه می شود.

 

در ماشین نشین ها که خود فرهادی و همسرش پریسا بخت آور تنها بازیگرانش هستند لاستیک کامیون اکساسوا ر صحنه است و فرهادی با همین لاستیک داستان را با قوت تا انتها پیش می برد؛ نمایشی که عده ای از چهره های مطرح سینما و تئاتر هم به تماشایش می نشینند و از آن ستایش می کنند.

 

تنهایی یک دونده استقامت

 

داستان یک شهر

 

باسابقه نوشتن فیلمنامه سریال پربیننده روزگار جوانی فرهادی در شبکه5 سریال «چشم به راه» را کارگردانی می کند؛ نخستین تجربه تصویری حرفه ای فرهادی که خیلی زود به کارگردانی «داستان یک شهر» می انجامد؛ سریالی که باعث شد سازنده اش به عنوان فیلمسازی خوش ذوق و توانا مطرح شود.

 

نکته جالب توجه سریال داستان یک شهر توجه فیلمنامه نویس و کارگردان به طرح مسائل اجتماعی بود، آن هم در شرایطی که تلویزیون در آن دوران خیلی سراغ مضامین تلخ اجتماعی نمی رفت. داستان یک شهر مورد استقبال مردم قرار گرفت و فرهادی سری دوم آن را هم کارگردانی کرد. در این میان فرهادی سریال «مجتمع مسکونی فرخ و فرج» را هم می نویسد و کارگردانی می کند؛ سریالی که لحن طنزآمیز دارد، درست برعکس داستان یک شهر که اغلب داستان ها تلخ هستند.

 

در سری دوم این سریال، فرهادی رویکردش به مضامین اجتماعی را پررنگ تر می کند و با اعتمادبه نفس افزون تر قصه هایی تلخ تر از سری اول را روایت می کند. آن قدر تلخ که 3 قسمت از سریال اجازه پخش نمی یابد. در ابتدای دهه80، فرهادی سریال «یادداشت های کودکی» را برای همسرش پریسا بخت آور می نویسد و این آخرین کار فرهادی برای تلویزیون است.

 

تنهایی یک دونده استقامت

 

بیابان گردی پرحاصل

 

فرهادی در نخستین فیلم بلند سینمایی اش سراغ آدم هایی می رود که قبلا در داستان یک شهر به آنها پرداخته بود؛ آدم های طبقه فرودست که در شرایط دشوار زندگی می کنند. نظر کارگر جوانی که مجبور شده زنش را طلاق بدهد و سر از بیابانی درمی آورد که یک پیرمرد مارگیر با اتومبیلش در آنجا حضور دارد. فرهادی در نخستین تجربه بلندش، چالش بزرگی را تجربه می کند.

 

اگر مقدمه و موخره «رقص در غبار» را کنار بگذاریم آنچه به جا می ماند فیلمی است با حضور یک جوان، یک پیرمرد که داستانش در دل بیابان روایت می شود. آنچه در رقص در غبار مشهود به نظر می رسد تعهد اجتماعی فیلمساز و همدلی اش با افراد طبقه فرودست است. فیلم یک بازی درخشان و متفاوت از فرامرز قریبیان دارد که تصویر تازه ای از این بازیگر کهنه کار ارائه می دهد.

 

رقص در غبار در بیست ویکمین جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد، مورد توجه منتقدان قرار گرفت و جایزه ویژه هیأت داوران بخش بین الملل را برد. فیلم در حضورهای بین المللی اش هم موفق عمل کرد ولی در اکران عمومی شکست سختی خورد.

 

تنهایی یک دونده استقامت

 

همکاری با حاتمی کیا

 

حالا او به پشتوانه موفقیت هایی که در تلویزیون به دست آورده، با پیشنهادی جالب توجه از سوی حاتمی کیا مواجه می شود؛ حاتمی کیایی که تصمیم گرفته برای نخستین بار جای شخصیت های همیشگی آثارش (قهرمانان جنگ) سراغ آدم های معمولی و عادی جامعه برود.

 

حاتمی کیا که مدت ها روی پرونده یک هواپیماربایی کار کرده و حتی در جلسات دادگاه هم حاضر شده، نتیجه تحقیقاتش را در اختیار فرهادی جوان می گذارد؛ نتیجه فیلمنامه ای به نام «ارتفاع پست» است. فیلم در جشنواره فجر به نمایش درمی آید و منتقدان آن را اثری متفاوت در کارنامه حاتمی کیا ارزیابی می کنند. جالب این که حاتمی کیا به فیلمنامه فرهادی وفادار می ماند و تنها سکانس پایانی را تغییر می دهد.

 

حضور نویسنده ای جوان در کنار کارگردانی باتجربه به فیلمی می انجامد که می توانست شروع دوره ای تازه در سینمای حاتمی کیا باشد؛ دوران طرح مسائل روز جامعه که حاتمی کیا در یکی، دو فیلم دیگرش هم آن را دنبال کرد. نوشتن فیلمنامه ارتفاع پست برای حاتمی کیا، این امتیاز را داشت که فرهادی را به سینمایی ها بیشتر و بهتر شناساند؛ جوانی با کارنامه ای موفق در تلویزیون که حالا فیلمنامه کار حاتمی کیا را نوشته بود.

 

 

آبروی از دست رفته الی

 

«سفر سرخوشانه چند زوج جوان به شمال و بعد فاجعه ای که به یک تراژدی می انجامد.» این که پس از موفقیت گسترده «چهارشنبه سوری» و فراگیر شدن ملودرام های خانوادگی با محوریت طبقه متوسط، فرهادی سراغ طرحی که خلاصه تک خطی اش در ابتدای این بند آمده برود، نشان دهنده نکته ای مهم و جالب توجه بود؛ این که فرهادی اهل تکرار تجربه های حتی موفق قبلی اش نیست، اهل تکمیل و گسترش آنهاست.

 

این بار با کاراکترهایی پرتعداد تر و شیوه روایتی مدرن تر و داستانی که کمی هم یادآور فیلم «ماجرا» ساخته آنتونیونی بود. «درباره الی» بعد از یک مقدمه نسبتا طولانی در دهه40 به نخستین نقطه عطف با غرق شدن الی در دریا می رسد. در ادامه آنچه به روایت درمی آید ماجرای گرفتار شدن آدم هایی است که اغلب شان تنها به فکر رفع و رجوع کردن این اتفاق هستند و در این راه برای کسی جز سپیده، مهم نیست که بر سر آبرو و حیثیت الی چه می آید.

 

فیلم به طرح یک موقعیت اخلاقی پیچیده می پردازد و چنان ظریف و تاثیرگذار این کار را می کند که به یکی از مهم ترین فیلم های بعد از انقلاب تبدیل می شود. سینمای خرده پیرنگ که بعد از «درباره الی» در سینمای ایران به نوعی مد هم شد، در این فیلم فرهادی به شکلی کمال یافته نمود و ظهور یافته است؛ فیلمی که نخستین جایزه مهم جهانی را هم برای فرهادی به ارمغان می آورد؛ خرس نقره ای بهترین کارگردانی از جشنواره برلین. مثل «چهارشنبه سوری» این بار هم مردم از فیلم استقبال گسترده ای می کنند.

 

در روزهای اکران «درباره الی» فرهادی دیگر در جایگاه یکی از بهترین کارگردان های سینمای ایران قرار دارد؛ جایگاهی بسیار فراتر از هم نسلانش و نزدیک به موقعیت موج نویی های قدیمی (تقوایی، بیضایی، مهرجویی و کیمیایی).

 

 

تنهایی یک دونده استقامت

 

تنش در قلمرو آرامش

 

ساخت دو فیلم موفق از نظر جلب توجه منتقدان و حضور در جشن ها و جشنواره های داخلی و خارجی ولی ناموفق در جذب تماشاگر، باعث می شود فرهادی روال فیلمسازی اش را عوض کند. فرهادی در یکی از مهم ترین تصمیمات حرفه ای اش، درام اجتماعی و فضای جنوب شهر را رها کرده و سراغ ملودرام و طبقه متوسط می رود. «چهارشنبه سوری» در چنین فضایی شکل می گیرد و به روایت خانواده ای از طبقه متوسط می پردازد که در آن خیانت و دروغ ریشه دوانده. نکته جالب توجه فیلم استفاده از هدیه تهرانی در نقشی است که تا آن مقطع (اوایل دهه80) این بازیگر قطب مقابلش را بازی کرده بود.

 

ترانه علیدوستی هم به عنوان دختر خدمتکار در فیلم حضوری پررنگ دارد تا سهم و نقش طبقه فرودست یکباره از سینمای فرهادی محو نشود. با چهارشنبه سوری که فیلمی به مراتب خوش ساخت تر از شهر زیبا بود، داستان پیشرفت گام به گام فرهادی ادامه یافت. این بار مردم هم از فیلم فرهادی استقبال گسترده ای به عمل آوردند تا او بعد از 2شکست ناگوار در اکران عمومی، برای نخستین بار طعم خوش گیشه را بچشد.

 

تنهایی یک دونده استقامت

 

ناظر بی طرف

 

از همان رقص در غبار می توان مشاهده کرد که فرهادی علاقه ای به خط کشی های مرسوم میان کاراکترها ندارد. پیرمرد درگیر شخصیت منفی فیلم نیز کاراکتری است که در انتها تماشاگر با او همدلی وهمدردی می کند. در شهرزیبا شاهد شبکه ای از روابط و رخدادها هستیم که در آن به نظر می رسد حق با همه کاراکترهاست؛ هم فیروزه (ترانه علیدوستی) که می کوشد برادرش را از اعدام برهاند حق دارد و هم ابوالقاسم (فرامرز قریبیان) که نمی تواند از خون دخترش بگذرد.

 

فیلم به دیدگاه فرهادی درباره نسبیت و پرهیز از قطعیت و حکم صادر کردن گسترش می یابد. در جدایی نادر از سیمین که نقطه اوجی در تقابل آدم های فرهادی است، نادر (پیمان معادی) همان قدر محق به نظر می رسد که حجت (شهاب حسینی). این دیدگاه در فروشنده هم مشاهده می شود.

 

فیلمساز معمولا می کوشد تا در مواجهه کاراکترهایش از موضع ناظر بی طرف خارج نشود. هرجا که به نظر می رسد او به نفع یکی از کاراکترها موضع گرفته، کمی بعد نقطه مقابل را در کانون توجه خود قرار می دهد. تبدیل این دیدگاه (نسبی بودن واقعیت) به درام یکی از هنرهای فرهادی است؛ چیزی که اغلب مقلدانش فاقد آن هستند.

 

تنهایی یک دونده استقامت

 

در جست وجوی عدالت اجتماعی

 

کاراکترهای نمایش «ماشین نشین ها»، نخستین کار مهم فرهادی آدم های حاشیه نشین و فقیر هستند. اغلب اپیزودهای داستان یک شهر هم درباره افرادی است که فقر امان شان را بریده و شرایط اجتماعی، آنها را در مسیری دشوار قرار داده. در رقص در غبار همه کاراکترها از طبقه فرودست انتخاب شده اند. در شهرزیبا هم باز همین ماجرا را مشاهده می کنیم.

 

آدم هایی که فرهادی جوان شناخت خوبی از آنها دارد و با سمپاتی با آنها مواجه می شود. ریشه های این رویکرد را هم احتمالا باید در تاثیرپذیری فرهادی از نویسندگان مورد علاقه اش در دوران نوجوانی و جوانی جست وجو کرد.

 

این طور که خودش گفته، در دوره ای به شدت به داستان های محمود دولت آبادی، چوبک و آل احمد علاقه مند بوده است؛ نویسندگانی که کاراکترهای شان را از میان آدم های فرودست انتخاب می کردند، با رویکردی چپ گرایانه و در جهت رسیدن به عدالت اجتماعی. این داستان ها محصول دورانی اند که اجتماعی نگر بودن تنها با توجه به اقشار فقیر جامعه معنا می یافت؛ دیدگاهی که از ادبیات به سینما هم امتداد یافته بود. آثار اولیه فرهادی هم متاثر از چنین دیدگاهی به نظر می رسد.

 

تنهایی یک دونده استقامت

 

چالش های طبقه متوسط

 

کاراکترهای رقص در غبار و شهرزیبا با وجود تمام مشکلات شان دروغ نمی گویند. دروغ از جایی وارد سینمای فرهادی می شود که او سراغ طبقه متوسط می رود. مرتضی (حمید فرخ نژاد) به همسرش مژده (هدیه تهرانی) دروغ می گوید. رابطه پرتنش مرتضی و مژده که متعلق به طبقه متوسط هستند در کنار رابطه صمیمی و صادقانه روحی (ترانه علیدوستی) و عبدالرضا (هومن سیدی) که از طبقه فرودست می آیند پرمعنا به نظر می رسد.

 

حضور و نمود طبقه متوسط که با چهارشنبه سوری شروع و در فیلم های بعد ادامه می یابد با شبکه ای از چالش ها، تناقض ها و بحران هایی همراه است که در نهایت تصویری تلخ اما واقعی از این طبقه را ترسیم می کند. مهارت فرهادی در نمایش راستی ها و ناراستی های طبقه متوسط یکی از مهم ترین برگ های برنده اش در برقراری ارتباط با تماشاگر است.

 

فرهادی کاراکترهای برگزیده اش را از طبقه متوسط تحت فشاری له کننده قرار می دهد و جالب این که بیشتر دوستداران آثارش هم از دل این طبقه می آیند. طبقه متوسط شهری که مخاطب اصلی سینمای فرهادی است، کاراکترهایی را برپرده مشاهده می کند که نمونه های عینی اش را در اطرافش دیده و با آنها احساس آشنایی و نزدیکی می کند.

 

اعتبار جهانی

 

این دیگر موفقیت در جشنواره های بی اهمیت و گمنام و بردن جوایزی از جنس نارگیل طلایی نیست که نشود اسمش را اعتبار جهانی گذاشت. دریافت جایزه تقریبا از همه جشنواره های معتبر درجه یک (جز جشنواره ونیز که فرهادی تاکنون در آن شرکت نکرده است.) بردن گلدن گلوب و اسکار و نامزدی اسکار بهترین فیلمنامه، فرهادی را پس از عباس کیارستمی به مهم ترین فیلمساز ایرانی در عرصه جهانی تبدیل کرده است.

 

در مورد فرهادی موضوع فقط بردن جایزه و درخشش در فستیوال ها نیست. فیلم های فرهادی در آمریکا و اروپا اکران عمومی شده و تماشاگران زیادی داشته اند. در حالی که تا پیش از ظهور او بهترین فیلم های سینمای ایران هم اغلب اکران هایی محدود را در سطح دنیا تجربه می کردند و معنی موفقیت جهانی همین درخشش در جشنواره ها و جایزه بردن ها بود نه اکران گسترده در آمریکا و اروپا و دیده شدن به معنی واقعی کلمه.

 

طبیعی هم بود که بعد از بردن اسکار، اتفاق های مهمی برای فرهادی بیفتد که فقط یکی از آنها ساخته شدن «گذشته» در فرانسه و به تهیه کنندگی کمپانی ممنتو بود. فرهادی حالا در اسپانیا در تدارک ساخت فیلم تازه خود با بازی خاویر باردم و پنه لوپه کروز است. فیلمسازی که بعد از «درباره الی» امکان فیلم ساختن در خارج از ایران را داشته و حالا اعتبار و جایگاهی دارد که پدرو آلمادوآر تهیه کننده فیلم تازه اش می شود.

 

تنهایی یک دونده استقامت

 

گذشته هرگز نمی گذرد

 

کارگردانی پروژه ای بین المللی در فرانسه و با ترکیبی از عوامل ایرانی و خارجی، نشان داد میل به آزمودن تجربه های تازه برای فرهادی تبدیل به یک پروسه تمام نشدنی شده است. اعتبار جهانی او حالا این امکان را برایش فراهم کرده بود که در پاریس یک فیلم بین المللی بسازد و این بار هم به روایت زندگی آدم هایی بپردازد که در فضایی پر از سوءتفاهم می کوشند از گذشته شان عبور کنند تا به آینده دلخواه شان برسند.

 

درحالی که فرهادی از «رقص در غبار» تا «جدایی نادر از سیمین» یکسره روندی روبه رشد را طی کرده بود، با فیلم گذشته توقعی در این روند به وجود آمد تا دیگر بهترین فیلم فرهادی آخرین فیلمش نباشد. درواقع گذشته فیلمی است که نمی تواند به پای آثاری چون الی و جدایی برسد، ولی در عین حال ملودرامی مدرن و متفاوت است از فیلمسازی ایرانی که توانسته پروژه ای جهانی را در سطح استاندارد و مقبول بسازد؛ فیلمی که نامزد دریافت نخل طلای کن بود و برنیس برژو برایش جایزه بهترین بازیگر زن را گرفت.

 

حتی نابغه ها هم حق دارند فیلم بد بسازند

 

این که فیلمسازی از 31 تا 37 سالگی شهر زیبا، چهارشنبه سوری، درباره الی و جدایی نادر از سیمین را بسازد و اصطلاحا روی دست خودش بلند شود و آثاری غنی تر و درخشان تر بسازد می تواند نشانه ای آشکار از استعداد، هوشمندی و تلاشی فوق العاده باشد. با توجه به این که فیلمسازی فرآیندی پیچیده و دشوار است و گاهی ممکن است بهترین استعدادها و حتی نابغه ها هم فیلم بد بسازند نمی توان انتظار داشت یک کارگردان همیشه و در یک فرآیند طولانی در اوج بماند.

 

کمتر فیلمسازی را می توان در تاریخ سینما سراغ گرفت که بدون فراز و نشیب و پشت سر هم شاهکار ساخته باشد. در مورد فرهادی هم طبیعی است که مثلا فیلم گذشته متوسط از کار در آید یا فروشنده از دید عده ای قابل قیاس با جدایی و درباره الی نباشد. مهم این است فرهادی حتی در آثار متوسط هم استانداردهایش را حفظ کرده و تماشاگر پیگیر فیلم هایش را ناامید نمی کند. با این که برخی بنا به دلایلی چون حسادت، آرزوی زمین خوردن فرهادی را دارند خوشبختانه هنوز این اتفاق رخ نداده است.

 

بچه شهرستان سده از فیلمسازی سوپر هشت تا نشستن بر صندلی کارگردانی پروژه های بین المللی، راه دشوار و پر فراز و نشیبی را طی کرده و در این مسیر پرسنگلاخ ناچار بوده مثل هر فیلمساز مولفی صلیب تنهایی اش را بر دوش بکشد و یکی از سخت ترین کارهای دنیا را انجام بدهد؛ ساخت فیلمی که پاسخگوی توقع بالایی که به حق در موردش ایجاد شده، باشد. فرهادی این ماموریت غیرممکن را چند بار انجام داده و باز هم می تواند انجام بدهد.

 

تنهایی یک دونده استقامت

 

فضیلت مخالف خوانی

 

فیلم های فرهادی به شهادت جوایز و اقبال گیشه ای علاقه مندان بسیاری دارند، ولی عده ای هم هستند که مخالف سرسخت هر فیلم او محسوب می شوند. این قطب بندی از جدایی نادر از سیمین به بعد پررنگ تر شده و اغلب طرفین به دلایلی غیرسینمایی مقابل هم صف آرایی می کنند. برای بسیاری از موافقان و مخالفان چیزی که مهم نیست خود فیلم هاست. در چنین مناقشاتی متن اهمیت ندارد و این حاشیه است که حرف اول و آخر را می زند.

 

حمله مخالفان «فروشنده» قبل از دیده شدن فیلم همان قدر غیرقابل توجیه بود که دفاع ستایشگران. قاعدتا تا فیلمی به نمایش در نیامده نمی شود درباره معایب و محاسنش قضاوت کرد و جالب این که همه این ها درباره فیلمسازی رخ می دهد که پرهیز از قضاوت کردن یکی از تم های محوری آثارش است. این موج مخالفت و موافقت، کری خوانی های تیم های سرخابی را تداعی می کند.

 

از منظری دیگر چنین واکنش هایی می تواند تبعات طبیعی تبدیل شدن سینمای فرهادی به پدیده ای اجتماعی باشد؛ پدیده ای که اظهار نظر درباره آن هم به کار پیش بردن مقاصد فرامتنی می آید و هم این که نشانه ای از به روز بودن قلمداد می شود. در سطح نخبگان و منتقدان نیز گاهی شاهد فضیلت مخالف خوانی هستیم. فضیلتی که بر اساس آن هر چه فیلم و سازنده اش شاخص تر باشند مخالف کردن با آنها قدر و منزلت بیشتری برای منتقد فراهم می کند.

 

البته که هر فیلمی را می تواند نقد کرد و تثبیت شده ترین شاهکارهای تاریخ سینما هم مخالفان جدی دارند. جان فورد به عنوان یکی از بزرگ ترین کارگردانان تاریخ سینما از سوی منتقد برجسته ای چون دیوید تامپسون فیلمسازی احساساتی خوانده می شود که از کل کارنامه پر و پیمانش تنها «جویندگان» اثری قابل دفاع است.

 

همچنان که خیلی ها هستند که «همشهری کین» را بنا به دلایلی دوست ندارند. فرهادی از جان فورد و اورسن ولز بزرگ تر نیست و اساسا آثار هر فیلمسازی را می شود نقد کرد، اما آنچه گاهی اتفاق می افتد بیش از آن که شبیه نقد فیلم باشد شبیه تسویه حساب شخصی است. این که تنها چند روز پس از اکران فروشنده قصه فیلم را به بهانه تحلیل و تفسیر اثر در تلویزیون لو بدهیم، اسمش هر چه باشد قطعا نقد فیلم نیست.

 

قصه گویی

 

فرهادی قصه گوترین کارگردان بعد از انقلاب اسلامی است. اگر در پذیرش این نکته که لکنت در روایت یک داستان یکی از بزرگ ترین مشکلات سینمای ایران است، تردید نداشته باشیم، بهتر می توانیم اهمیت جادوی قصه گویی را در سینمای فرهادی درک کنیم. فیلمسازی که خوب می داند نقطه عطف داستان را کجا بنا کند، چگونه مقدمه چینی کند و در نهایت از آنچه که کاشته برداشت پرحاصلی داشته باشد.

 

قبل از فرهادی رویکرد کلی سینمای متفاوت ایران پرهیز از قصه گویی کلاسیک بود و معمولا سایه واقعیت بر فیلم ها چنان سنگینی می کرد که دیگر جایی برای درام باقی نمی ماند، اما فیلم های فرهادی همگی قصه گو هستند و در هر فیلمی بیش از هر چیز تلاش فیلمساز برای روایت داستان به چشم می آید.

 

داستان هایی که شاید به شیوه معمولی و متعارف تعریف نشوند و گاهی به ضد عادت تماشاگر عمل کنند، ولی یک ویژگی بارز دارند و آن نگه داشتن مخاطب تا انتهای ماجراست. برای فرهادی بیش از انتقال هر حرف و پیام و نکته ای، تعریف کردن داستان اهمیت دارد. او به خوبی متوجه شده که تماشاگر به سینما می آید تا داستانی را دنبال کند و هر هدف دیگری در اولویت های بعدی قرار دارد.

 

تنهایی یک دونده استقامت

 

کار با بازیگر حرفه ای

 

شیوه فیلمسازی فرهادی به گونه ای است که کار کردن با بازیگر حرفه ای برایش گریز ناپذیر به نظر می آید. هر چند او از ابتدای فعالیتش در سینما کوشیده تا بازیگران شناخته شده و حرفه ای را در قالب هایی تازه به کار گیرد. می توانیم از رقص در غبار، اولین فیلم فرهادی مثال بزنیم که فرامرز قریبیان در آن نقشی به کل متفاوت با پرسونای تثبیت شده اش ایفا کرد. در شهر زیبا باز قریبیان را در شمایلی متمایز مشاهده کردیم. همین اتفاق در مورد هدیه تهرانی در چهارشنبه سوری تکرار شد. در نیمه اول دهه 80 هیچ کس انتظار نداشت تهرانی را در نقش زن خانه داری ببیند که شوهرش به او خیانت می کند.

 

داستان تنها تفاوت نقش نبود و فرهادی در لحن، نگاه و به طور کلی جنس بازی تهرانی هم تغییر گسترده ای ایجاد کرده بود. این گرفتن بازی های متفاوت از بازیگران و حرفه ای را می شود در کار ترانه علیدوستی و شهاب حسینی که بیشترین همکاری را با فرهادی داشته اند به خوبی مشاهده کرد. در مورد علیدوستی از فیروزه شهر زیبا تا فیلم درباره الی و رعنای فروشنده تفاوت، بسیار و چشمگیر است. همین تفاوت را می شود در جنس بازی شهاب حسینی در فیلم های درباره الی، جدایی نادر از سیمین و فروشنده مشاهده کرد.

 

در واقع سه حضور حسینی در فیلم های فرهادی متفاوت ترین نقش های کارنامه او را رقم زده اند. در کار با بازیگر باید به کشف های فرهادی هم اشاره کرد که مهم ترین هایش شاید بابک کریمی در جدایی و فرید سجادی حسینی در فروشنده باشد. بازی در فیلم فرهادی می تواند سرنوشت حرفه ای بازیگران را تغییر بدهد. این نکته را بازیگرانی که پیشنهاد بازی در فیلم «درباره الی» را رد کردند بیشتر از همه درک می کنند.

 

تنهایی یک دونده استقامت

 

تقابل طبقاتی

 

می شود گفت «جدایی نادر از سیمین» به نوعی ماجرای آدم های «چهارشنبه سوری» را روایت می کند که فاجعه «درباره الی» را هم پشت سر گذاشته اند و تلخ تر شده اند. مثل «چهارشنبه سوری» اینجا هم زوجی از طبقه متوسط وجود دارد که حالا دیگر برای شان قطعی شده که راهی جز جدایی ندارند. جای دختر کارگر چهارشنبه سوری (ترانه علیدوستی) را هم زن خدمتکار (ساره بیات) گرفته که انگار در گذر زمان چنان مصائبی را پشت سر گذاشته که دیگر چیزی از آن شور و هیجان و انگیزه و جوانی برایش باقی نمانده است.

 

اگر در چهارشنبه سوری تقابلی میان آدم های طبقه متوسط و طبقه فرودست رخ نمی دهد و دعوا کلا بین کاراکترهای طبقه متوسط است و در فیلم درباره الی هم اساسا هیچ کاراکتری از دل جنوب شهر انتخاب نشده، در جدایی شاهد ستیز طبقاتی هستیم. باتوجه به این که فیلم در اواخر دهه 80ساخته شده می توان تصور کرد که فرهادی متاثر از شرایط اجتماعی به این دوقطبی به وجود آمده توجه بیشتری نشان داده است.

 

جدایی نادر از سیمین از همان ابتدا با تنش آغاز می شود و فرهادی ترجیح می دهد کاراکترهایش را در دل روایت داستان طلاق معرفی کند. شیوه روایت فیلمساز متفاوت از نحوه داستان پردازی «درباره الی» است و به لحاظ مضمونی در جدایی با فیلمی به مراتب نزدیک تر با فرهنگ ایرانی مواجه هستیم، هرچند به لحاظ بازتاب جهانی، جدایی بسیار بیشتر از الی در دنیا دیده شده و درخشیده است.

 

جدای از جایزه اسکار، جدایی بیش از 50جایزه معتبر جهانی دریافت کرد تا با فاصله پرافتخارترین فیلم تاریخ سینمای، ایران باشد؛ فیلمی که فرهادی را در جایگاهی منحصر به فرد قرارداد؛ موفق ترین کارگردان سینمای ایران.

 

 
 
 

 

بخش نظرات این مطلب

نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:) :( ;) :D ;)) :X :? :P :* =(( :O @};- :B /:) :S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟ [حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتیرفرش کد امنیتی